Gawie Fagan, ‘grote heer’ van Suid-Afrikaanse argitektuur (15 November 1925 – 13 September 2020)

8 November 2020

Gawie Fagan. Freunde van Freunden.

Die kunskenners, Mary Cook en Hans Fransen het Gawie Fagan, Pius Pahl en Revel Fox uitgesonder as die belangrikste argitekte van Kaapse argitektuur in die middel van die vorige eeu. Al drie het belangrike werk in Stellenbosch gedoen.

Gawie Fagan se werk in Stellenbosch is onder meer die koshuise Helgshoogte, Erica, Nemesia en Serruria in wat in die jare 70 ontwerp is. ‘n Ander bekende projek in Stellenbosch is in Idasvallei waar Fagan kothuise vir werknemers op die plaas ontwerp het. Hierdie kothuise is in simpatie met die groot historiese plaashuis, maar ook met die omgewing en neem die lewensstyl en privaatheid van die werknemers in ag. Onder sy restourasie-projekte in die Stellenbosch-omgewing is Rust en Vrede, Boschendal, en Coetzenburg.

Rust & Vrede Roof. Visi.

In 2006 het Peter Buchanan in Architecture South Africa geskryf, hoewel Fagan veral met uitstaande restorasie-projekte soos die Kasteel verbind word, is sy benadering tot eietydse argitektuur hoogs relevant in ons hede en toekoms. Sy argitektuur verbind landskap, klimaat, kultuur en geskiedenis met mekaar. In die proses word die omgewing/natuur asook die menslike natuur met mekaar verbind, soos in sy eie huis, Die Es.

Gawie Fagan – Die Es

Die sintaks van sy boukunde is in beide die eietydse en die plaaslike dialek gegrond.

Gawie Fagan – Kramat Constantia

Fagan het sterk gesteun op sketse. Sy sketse beeld die sikliese beweging uit tussen ontwerp en vorm aan die een kant en die bouproses aan die ander kant. So reflekteer sy ontwerpe ook Fagan se liefde vir die uiteindelike bouproses.

Gawie Fagan – Kaappunt hek

Frieda le Roux, eers student en later huisvriend van die Fagans beaam Buchanan as sy skryf oor hoe Fagan moderne idees met erfenisbewustheid, asook meganika met aardsheid kon kombineer. Hy het nooit van sy vakmanne werk verwag wat hy nie self kon doen nie. Le Roux verwys ook in aansluiting na ‘n lesing vir studente waartydens Fagan waarsku dat wanneer ons argitektuur beleef, is ‘n waardering vir Argitektuur se onderliggende beginsels altyd verkieslik bo ‘n oppervlakkige kennis van die visuele sjarme daarvan.

Martin Kruger verwys in ‘n huldeblyk na die vele woonhuise wat Fagan ontwerp het, en wat op besonderse wyse in die boek Twenty Cape Houses uiteengesit is. Kruger verwys ook na Fagan se eie woning, Die Es as ‘n wêreldbekende voorbeeld wat in die 1960’s al ‘n voorganger van groen argitektuur was.

Dolf Wieërs, ‘n Vlaamse dosent in Argitektuur aan die Universiteit van Hasselt en ook betrokke by uitruilskemas vir argitektuur-studente, spreek in ‘n huldeblyk sy “opregte gevoel van dankbaarheid [uit] teenoor hierdie briljante argitek en ‘Grote Heer’. Lees hier Frieda le Roux se roerende Tot siens, Meneer en Martin Kruger en Henk Stander se huldeblyk waarin hulle verwys na Gawie en Gwen Fagan se “sjarme, hulle allure – die toeganklikheid, nederigheid. Wie sou kon dink gode kan so gewoon wees?”

Gawie Fagan – Keurbos

Huldeblyke aan Gawie Fagan meld meestal ook die inspirerende spanwerk tussen Gawie en Gwen Fagan. Gwen Fagan het haar mediese praktyk gesluit om, na die aardbewing in Tulbach, haar man daar met restourasie-prosesse te help en navorsing te doen. Sy het later ‘n doktorsgraad in landelike argitektuur verwerf. Amanda Botha skryf in haar resensie van, Gwendoline’s Gawie deur Gwen Fagan, dat wat “in hierdie vertelling straal, is die vermoë om in verwondering en in hoop te bly leef. Dit is ook ‘n merkwaardige liefdesverhaal wat bewys dat wedersydse toewyding alles moontlik maak.”

 

Leave a Reply